KIRGIZİSTAN DOSYASI : Kırgızistan’daki “İnsan Hakları” İhlallerine Birleşmiş Milletler Uya rısı

Halime Büyükgüzel

Uzman Yardımcısı

Önceki yıllarda Kırgızistan sınırları içerisinde yaşanan Kırgız-Özbek çatışmasının neticesinde Kırgızistan’da “insan hakları” ihlalleri gündeme gelmişti. Yaşanan bu olaylarda hayatını kaybedenlerin sayıları 113’ü bulurken, yaralananların sayısı da 1400’ü geçmişti. Ayrıca o dönem yaşanan olayların etkisiyle Kırgızistan’da kısmi seferberlik de ilan edilmişti.[1] Ülke bu olaylardan sonra çeşitli platformlarda insan haklarını ihlal ettiği gerekçesiyle gündeme gelmişti. Bu olaylar hafızalardaki tazeliğini henüz muhafaza ederken; geçtiğimiz günlerde Kırgızistan’ı ziyaret eden Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Yüksek Komiseri Navi Pillay’ın Kırgızistan’a dair hazırladığı bir raporla, insan hakları ihlal iddiaları böylelikle yeniden gündeme taşındı.

Pillay Kırgızistan’ın Başkenti Bişkek’te 2012 yılı Temmuz ayı içerisinde düzenlediği basın toplantısında; ülkede etnik azınlıklara bazı devlet kurumları tarafından uygulanan ayrımcılığın devam ettiğini söyledi.[2] Söz konusu açıklamada; Kırgız Hükümetinin rüşvete karşı mücadelesini desteklediğini belirtirken aynı zamanda da Kırgızistan’da işkence yapan polislerin cezalandırılmadığını ifade eden Pillay, bu tür olaylara savcıların ve yargıçların gözlerini kapatmasının devletin bütünlüğünü zayıflattığını vurguladı. Yine aynı açıklamada Pillay; ülkede etnik kökene, cinsiyete ve dine dayalı ayrımcılık sorunu olduğunu, bazı devlet kurumları tarafından etnik azınlığa yönelik uygulanan ayrımcılığın yüksek olduğunu savundu.[3]

Daha önceki dönemlerde gündeme gelen yaşanmışlıklar ve son dönemde BM’nin yayınladığı rapor; Kırgızistan’a dair “insan hakları ihlali” kavramının yeniden tartışılması gerektiğini düşündürmektedir.

Kırgızistan’da İnsan Hakları “İhlal” Ediliyor mu?

Kırgızistan özellikle son dönemlerde çeşitli “ihlal” söylemleriyle gündeme gelmektedir. Hafızalardaki tazeliğini koruyan olaylardan biri 2012 yılının ilk günlerinde Kırgızistan cezaevlerinde bulunan mahkûmların ağızlarını dikerek açlık grevi yaptığı eylemdir. Basında yer alan haberlere göre; değişik hapishanelerde başlatılan toplu açlık grevinde ağızlarını dikerek eyleme katılan mahkûmların sayısının bin 90’ı bulduğu belirtildi. Mahkûmların, güvenlik güçlerinin 16 Ocak 2012 tarihinde 1 No’lu cezaevine yaptığı müdahaleyi ve ceza evlerinde yürürlüğe konulan yeni uygulamaları protesto etmek amacıyla açlık eylemi yaptığı belirtiliyor.[4] Mahkûmlar açlık grevlerini, ağızlarını dikerek sürdürdü. Basında yer aldığı kadarıyla; olayın yaşandığı günün ertesinde ağzını dikerek açlık grevi yapan mahkûm sayısının 1000’i geçtiği belirtildi.[5]

Yine hafızalardaki tazeliğini koruyan bir diğer olay ise; Kırgızistan’da kızların dörtte birinin zorla evlendirildiği iddialarıdır. Söz konusu iddialar üzerine Kırgızistan’da üç kadın sivil toplum örgütünün oluşturduğu Kriz Merkezleri Birliği’nin Başkanı Aleksandra Eliferenko, ülkede kızların kaçırılmasına toplumun karşı durması ve kanunlarda bunun suç sayılması gerektiğini belirtti. Eliferenko, "Kız kaçıran erkeğin velileri de aracı oluyor. Bu acı bir durumdur. Kız kaçırmanın maddi sıkıntılar, bilgisizlik gibi birçok sebebi var. Birlik olarak yaptığımız anketlerde şu sonuç çıktı; erkekler kendi kızının kaçırılmasına olumsuz bakarken etrafında yaşanan olaya olumlu bakıyor. Bu toplum için tehlikeli bir durumdur"[6] şeklindeki demeçleri gerek Türk, gerekse Kırgız basınında yer aldı.

Bütün bu yaşananlar, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev’in 2012 yılının Ocak ayı başlarında gerçekleştirmiş olduğu ilk resmi ziyaretinde Türkiye’de ifade ettiklerinin kısmen yansıması durumundadır bir bakıma.

Dış politikada denge arayışları üzerine politika üretmeye çalışan Atambayev’in iç politikada daha yoğun bir mesai harcaması gerektiği görülmektedir. Zira Kırgızistan Cumhurbaşkanı’nın Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu’na hitaben yaptığı konuşmada da altını çizdiği gibi, ülke ekonomik ve teknik bağlamda dışarıya büyük oranda bağımlı durumdadır. Enerji kaynakları bakımından yaşadığı bağımlılığa ek olarak altın başta olmak üzere ülkedeki mevcut doğal kaynakları da etkin kullanılamamaktadır. Yolsuzluk ve rüşvetle mücadele başta olmak üzere sosyal yaşamı etkileyen pek çok konuda düzenleme yapılması ihtiyacı açıkça ortadadır. Cumhurbaşkanı Atambayev’in söz konusu alanlarda radikal ve etkin adımlar atması beklentisi yüksektir. Üstelik tüm bu adımların parlamenter demokrasinin ruhuna uygun uygulamalarla atılması gerekmektedir.[7]

Değerlendirme:

Sivil devrim rüzgârının ilk durağı olarak Orta Asya’da sivil bir hareketle lider değiştiren ilk ve tek ülke olma konumunda olan Kırgızistan, yaşanan bu gelişmenin ardından pek çok siyasi sancı yaşamıştır.[8] Sosyal alanda yaşanan tüm bu olumsuz gelişmeler, siyasi alanda yaşanan sancıların bir yansıması olarak karşımıza çıkmaktadır.

2012 yılı başlarından itibaren sıklıkla gündeme gelen bu tarz olaylar Kırgızistan’ın gelecek zamanlarda da benzeri konularla gündeme geleceğini bir bakıma göstermektedir. Ancak Kırgızistan Cumhurbaşkanı Atambayev’in TBMM’de yapmış oldukları konuşmada[9] ortaya koyduğu kararlılık; yakın bir zamanda bu “ihlal”lerin önüne geçileceği kanaati uyandırmıştır.

Siyasal olarak, eskiye nazaran, olumlu yönde gelişmelerin yaşandığı Kırgızistan’da zamanla iç karışıklıklara neden olabilecek, “ihlal” sayılan olayların son bulacağı ve Kırgızistan’ın başta iç politika olmak üzere, dış politikada da istikrar sağlayacağı öngörülebilir. Cumhurbaşkanı Atambayev’in Kırgız seçmeninin yüzde 63.26’sının desteğini alarak iş başına gelmesi, bu yöndeki beklentileri arttırmaktadır.

[1] Kırgızistan Dramı, http://www.milliyet.com.tr/kirgizistan-drami/dunya/haberdetay/14.06.2010/1250534/default.htm

Erişim Tarihi: 12 Ocak 2012

[2]BM’den Kırgızistan’a "İnsan Hakları" Çağrısı, http://www.haberler.com/bm-den-kirgizistan-a-insan-haklari-cagrisi-3774630-haberi

Erişim Tarihi: 15 Temmuz 2012

[3] BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Kırgızistan’da, http://www.haberduzce.com/haber/Bm-Insan-Haklari-Yuksek-Komiseri-Kirgizistanda-6848

Erişim Tarihi: 15 Temmuz 2012

[4] Ağzını Diken Mahkumların Sayısı Bini Geçti, http://www.sondakika.com/haber-kirgizistan-da-agizini-diken-mahkumlarin-sayisi-3298250

Erişim Tarihi: 20 Ocak 2012

[5] Ağzını Diken Mahkumların Sayısı Bini Geçti, http://www.dunyabulteni.net/?aType=haber&ArticleID=194144

Erişim Tarihi: 20 Ocak 2012

[6] Kırgızistan’da Kızların Dörtte Biri Zorla Evlendiriliyor, http://www.haberciniz.biz/kirgizistanda-kizlarin-dortte-biri-zorla-evlendiriliyor-1540925h.htm

[7] Dr. Sinan Oğan, Kırgızistan Cumhurbaşkanı’nın Türkiye Ziyareti ve Türk- Kırgız İlişkileri, http://www.turksam.org/tr/a2574.html

Erişim Tarihi: 16 Temmuz 2012

[8] Oğan, a.g.m., http://www.turksam.org/tr/a2574.html

Erişim Tarihi: 16 Temmuz 2012

[9] Kırgızıstan Cumhurbaşkanı Atambayev TBMM’de, http://www.tbmm.gov.tr/eyayin/DERGILER/MECLIS%20BULTENI/2469_2012_0000_0175_0000/0009.pdf

Erişim Tarihi: 04 Nisan 2012

http://www.turksam.org/tr/a2711.html

Reklamlar

Etiketlendi:, ,

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: