TARİH : MİDİLLİ’de KISA BİR GEZİNTİ

Nazan_Sezgin-009

MİDİLLİ’de KISA BİR GEZİNTİ

Bizde Adalar konusu sanki tabuludur. Ege Adaları Yunanistana iki taksitte verilmiş ve unutulup gitmiştir. Birinci taksit 1912 Balkan Savaşında, 2.taksit 1947 yılında Milli Şef dönemindedir. Atatürkün ölümünden sonra İstanköylü İç işleri Bakanı Şükrü Kaya’da tasfiye edilince Menteşe adaları hafızadan silinmiştir. Son zamanlarda Yunanistan yaşadığı mali kriz nedeniyle vize uygulamasını belli şartlarda kaldırınca burnumuzun dibindeki adalara Türk çıkartması başladı. Hatta büyük zenginlerimizin Sisam da düğün yaptıklarını da duyuyoruz. Adalar nasıl gitti diye üzülmek bize mi düştü? Korkunun da ecele faydası yok hesabı, Dikiliden Midilliye günü birlik bir geçeyim bakalım 450 yıllık Türk işgali(!)nden neler kalmış bir göreyim dedim. Daha önceden Sanat Tarihçisi Dr.Neval Konuk’un Adalarda Osmanlı Mirası kitabından aklımda kalanlar ve Özcan Pehlivanoğlu’nun Midilli’nin İşgali adlı makalesinden hatırladıklarım; 19 yy.ın sonunda 61 Cami, 38 hamam, 7 Tekke, 4 Medrese 147 okuldan iz bulabilirmiyim?.

Midilli Osmanlı haritası

Feribota binerken elime verilen Türkçe Lesvos Turizm rehberini yol boyunca incelerken Osmanlı Midillisinde Bir Tur sayfalarından öğrendiğime göre, Arkeoloji müzelerinin semti Kiosk’un adı Cezayirli Gazi Hasan Paşanın donanma mensuplarının konaklaması için yaptırdığı bir köşkten geliyormuş. Cezayirli 1785 te Adanın Roma döneminden kalma kaplıca harabelerini hem tamir ettirmiş hem de genişletmiş , bunlar Midilli şehrinin civarında Termi ve Korfos hamamları olarak halen kullanılmaktaymış. Cezayirli su yolları ve çeşme hayratlarıyla ünlüdür.

Sayfalarda eski Türk mezarlığının Kuzey limanına inen Kale eteklerinde bir yerde olduğunu ama yerine park yapıldığı yazılmış (biz de aynı şeyleri burada yapıyoruz). Gemiden inince Turizm bürosuna uğrayıp görevli nazik bayanlara mezarlığı ve Kulaksız Mehmet Ağa camisi, Çarşı hamamı ve Türk mahallesini soruyorum. Harita üzerinde gösteriyorlar. Deniz kıyısına doğru aradıklarım görünüyor. Cami kaderini bekliyor, hamam restore edilmiş, para karşılığı gezdiriliyor, Türklerden kalan bir kaç ev, maşallahlarıyla fark ediliyor ve kitabeli bazı hizmet binaları. Yalı camisini, Mevlevihaneyi, Türk hastahanesini, Midillide Mutasarrıflık yapmış Namık Kemal in evini bulamıyorum, bahsedilen Türk mekteplerini de, bir daha ki sefere inşallah! . Kaleye doğru tırmanırken Türk sivil mimari örneklerine bakınıyorum, mezarlığın yerini arıyorum, hepsi iki dünya savaşı sırasında kazınmış belli. Kendileri de öyle yazıyor. 450 yıldan pek az Türk hatırası kalmış. Kale de bir kaç harap kılasik Osmanlı yapısı, onlar da kaderini bekliyor. Yokuş aşağı Güney limanına yönelirken Osmanlı döneminden kalma ihtişamlı Neoklasik binalar göze arpıyor. Bunlardan biri şu anda Adalar ve Ege Bakanlığı binası üzerinde İngilizce levhadan okunuyor. Adada bir Türk köyü olduğundan bahsediliyor. Zeytinyağcı ve sabuncu Komili ailesi adanın Komi köyündenmiş. Barbarosun doğduğu ada ve ünlü Selman Reis in Midillidir.

Midilli Piri Reis Haritası

Midilli bilindiği gibi ünlü kadın şair Safo’nun adasıdır. Anlaşılan güzel sanatlarla ilgili bir yüksek okul ve bir çok müzede var. Kulaksız Mehmet Ağa’nın torunu Hamdi beyin evi de Belediye güzel sanatlar galerisi olmuş. Rehberde yazdığına göre “Sanat ve Edebiyatta gerçek patlama İzmir Felaketinden sonra olmuş”, 1930 kuşağıyla. 9 Eylülü kastediyor. İyi ki!

Ada 1462 de Fatih Sultan Mehmet tarafından ele geçirilmiş, 1912 de Amiral Kunturiyotis tarafından “özgürlüğü” ne kavuşturulmuş. Rehber öyle diyor. Biz adayı Cenevizlilerden almıştık. Mariya Paleolog Cenevizli Gateluzlu ailesine gelin giderken ada çeyiz verilmişmiş.

Midilli nasıl elden çıkmış? Balkan Savaşı öncesinde 2 savaş gemisiyle Yunanistan 5 ay Midilliyi taciz etmiş. İtalyanın Menteşe adalarını işgal edişinden örnek aldılar zahir. Adadan çekilen imdat telgraflarına Osmanlı idaresi cevap vermemiş. Neticede 2 ay içinde işgal ve Türklere çetecilerin zulmü. Özcan Pehlivanoğlu olanları Prof. İdris Bostan’ın Midilli’nin işgal Günlüğü adlı kitabından özetlemiş. Ada Yunanistana bugünkü imkanlarla bile 10 saat uzaklıkta. Sakız da aynı zamanda aynı şekilde kolayca işgal edilmiştir. Ve Lozan da onları geri alamamışızdır. Tıpkı Dedeağaç limanı, Dırama, Dimetoka gibi. Bunu neresi zafer ? ben anlayamıyorum, Musul Misakı Milli sınırları içinde oluyor da andığım yerler niçin Milli Misak dışında kalıyor ? bilen lütfen açıklasın. Limni adasını Lozanda zabıtlara geçirmeyi unutmuşuz deniyor. Tasavvufun büyük şairi Malatyalı Niyazi Mısri’nin türbesi Limnide. Osmanlı oraya sürmüş onu (Malatyalılar Mısri’nin mezaını nakledeceklerine birleşip adayı satın alsalar yeridir, Yunan adaları satışa çıkaracakmış da). Yetmedi, 1947 de 12 ada yani Menteşe adaları İtalyanlardan alınıp Yunanlılara verilirken Türkiye devekuşu misali başını kuma gömmüş. Yunan’a Diş Kirası, eski bir Türk geleneğine göre. Sizi Anadoluya kadar yorduk, öldürdünüz, yaktınız yıktınız 12 ada da zahmetinizin(!) karşılığı olsun. Siyaseti ile ünlü İ.İnönü herhalde haritaya hiç bakmamış, baksa Sisamın burnumuzun dibinde olduğunu belki öğrenirdi. Bu nasıl siyasetse?. Resmi Cumhuriyet tarihçileri neredeyse İnönü lobisi gibi çalışıyor. Bugün yaşı 80 civarında olan CHP lilerin adalardan haberi yok ki fikri olsun!. Çünkü o zaman Matbuatta adamakıllı sansür var. Şimdiki gibi anında elektronik haberleşme negezer? Adalarla ilgili akıl almaz gafletimizi irdeleyen kitaplar nihayet yazılmaya başlasa da (Prof.Cemalettin Taşkıran ve A.Fuat Örünç’ün kitapları), yine de yeteri kadar ses getiremiyor. Adalar dosyası açacak cesur tarihçilerini bekliyor, İnönü lobisinden korkmayan! Ve Yunan sessizce Didimin karşısında ki adacıkları işgal ediyor. Yakında İzmire çıkartma bile yapmaya yeltenirse hiç şaşmayalım..

Yunanistanda meclise 7 milletvekili sokan Altınşafak Partisi başkanı İzmiri Trabzonu, İstanbulu da alacağız diyormuş. Olur valla sayın başkan. Siz de bu kararlılık ve o kilise varken, biz de de bu mahmurluk ve Hüsniyadis’in torunları, niye olmasın? (Y.Çağ, Servet Avcı 25/06/2012). Adamın ülküsü var, bir de bizim ülkücülere bakalım, Ortalık Asya hülyalarından başlarını alıp burnumuzun dibindeki acı gerçeği ne zaman fark edecekler acaba? Garagum Çölü daha güzeldi çünki. Ya aşırı sollar? Onlar da Halq’ların Kardeşliği mavalına inanmış, neredeyse elde kalanı da verecek. Eski tüfeklerden Mihri Belli yoldaş Menteşe Adalarına Yunan bayrağının çekildiği 1947 yılında Yunan iç savaşında partizanların safında savaşmaktaymış. Halen kapitan diye saygıyla anılıyormuş. Hayatı sürgün ve mapuslarda geçtiği, inanmış biri olduğu için saygıda duyarız da yaptığı safdillik olmuyormuydu acep?

Midilliye gitmek isteyenlere gerekli bilgilerle yazıyı bağlayalım; Yeşil Pasaporta vize yok, gidiş geliş feribot bileti 18 EU., Tur alınırsa toplam 50 Eu. Diğer pasaportlar tur şirketine bir hafta önceden vize için bildirmek zorunda. Adaya inişte de limanda kişi başı vize için 60 eu. Ödeniyor. Her Salı feribot. İsteyen arabasını götürebilir. Ayvalıktan gecelemeli turlar ve gidiş gelişler çok daha sık. Fazla pahalı bir yer değil, hatıra eşya bakımından fakir bir çarşısı var, vitrinlerde lokma tatlısını ve Karaköy böreğini görünce şaşırmayın, Ayvalığı hatırlatan bu güzel ve sakin şehirde. Eski Midilli manzaraları için rehber de verilen adres: www.emprosnet.gr/onlineBooks/. Meraklı gezginler için adres belirtmede ve Reşat Nuri Güntekin’in Akşam Güneşi adlı romanının Osmanlı Midilli’sinde geçtiğini hatırlatmada fayda var diye düşünüyorum. Roman filme de çekilmişti. n.sezgin 26.08.2012

Midilli

Ek: Midilli de Hasan reis Camisi 6/7 Eylül 1955 olaylarında yanında ki hamamla birlikte tahrib edilmiş. (Cezayirli Hasan paşa). Caminin pencere söveleri v.s inşaatlarda kullanılmış, yıkık minaresi duruyormuş. Sanat tarihçisi Dr. Neval Konuk’un kitabından (Adalarda Osmanlı Mirası, s,38, ve konferansından). Aynı yazar, Rodosta Receb paşa camisinin hariminde ki çinilerin sökülüp İtalyaya taşındığını, caminin de 2. Savaşta bombalandığını belirtmiştir.

Rodos tarihi mezarlıklarının çoğu, kaleye doğru tırmanan mezarlık kaldırılmış. Kırımlı Giraylardan Canbek han türbesi, Safevilerden sığınmış bir prensin türbesi de orada. Lindos mezarlığı v.s bakımsız vaziyette durmaktadır.

Nazan SEZGİN

Reklamlar

Etiketlendi:, ,

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: